SPORUN YARARLARI & ZARARLARI

Sporun yararları; 
Hareket sistemi; sporun sağlığa yararlı olduıu tartİŞılmaz bir gerçektir, fakat sportif bir aktiviteye başlamak için gerekli olan temel bilgiler genelde yetersizdir. Yani, yaşınıza ve fizik kondisyon düzeyinize uygun spor türünü seçmek önemlidir. Hareket sistemi üzerine sportif aktivitenin çok büyük yararları açıktır. Kas düzeyinde, çalışan kasların tonusunda ve kuvvetinde artİŞ görülür.
-Sportif aktivite eklemlerin doıal geniılik derecesinin korunmasına ve gelişmesine olanak sağlar, ankiloza (eklemlerin katılaıması) karşı mücadele eder.
-beslenmeyi ve kıkırdakların devinme yeteneklerini kolaylaıtırarak eklemlerin en iyi şekilde korunmasını ve bakımını sağlar,
-kemik düzeyinde; kalsiyum tutulmasını kolaylaıtırır, yaşlı insanlarda sıklıkla görülen osteoporose hastalİŞına karşı mükemmel bir korunma aracıdır.
-kas tonusunun iyileımesi sayesinde; sportif aktivite kalça, dizler ve özellikle omurga düzeyindeki aırıların önüne geçilmesine olanak sağlar,
-bel aırılarına karşı en iyi ilaçtır fakat, ıayet omurganızın durumuna salık verilmeyen sporları ya da kötü jimnastik hareketleri yaparsanız, zararlı da olabilir,
Kalp-damar sistemi; salık verilmeyenler hariç, düzenli antrenmanlar kalp-damar sisteminin iilevi üzerine yararlı etkilere sahiptir; kas yapıda olan kalp, kasılma kapasitesini yükseltir ve büyük bir etkinlik gücüne ulaİŞr, böylece kan organizmanın dokularına en iyi bir şekilde daİŞlım gösterir. Diıer taraftan fizik aktivite iki önemli kalp-damar hastalıkları risk faktörüne karşı etkili biçimde mücadele eder; arteriyel hipertansiyonu düıürür, aterosikleroza karşı en iyi ilaçtır; dolaİŞmı iyileıtirir ve sporcunun beslenmesine dikkatini zorunlu kılar; böylece, damar sistemi üzerine zararlı etkileri çok iyi bilinen, alkol ve sigara gibi toksik etkileri olan maddelerden uzak durulur.
Özetle;
-kalbin çalışma sistemini düzenler, efektif ve ekonomik çalıştırır,
-periferik damar direnci azalacaİŞndan kalp üzerindeki yük kalkar,
-hipertansiyon düzelir,
-dolaİŞm hızlanır, bundan dolayı metabolik artıkların atılımı kalaylaİŞr,
-pulmoner oksijenasyon yeteneıi artar
DİŞ görünüm; spor bedeni geliştirir ve belli bir görünüı sağlar, fakat zayıflatmaz. Terleme ile kilo kaybı düıünülmemelidir, ter ile kaybedilen su daha sonra geri alınır. Fizik aktivite sellülite karşı etkili mücadele yöntemidir, kasları uyumlu hale getirir, aşırı kilo alımına yol açmaz (eıer body-building ile uıraımıyorsanız).
Psikolojik yararlar; bu etkiler uygulanan spor türüne baılıdır ki bunlar en az fizik etkiler kadar önemlidir. Spor;
-kendine güveni uyandırır, hırsı artırır,
-heyecanı ve stresi azaltır,
-bedenin bilincine varılır, seksüel yaşamın düzenine katkı sağlar,
-beynin daha iyi oksijenlenmesi sayesinde, zekasal etkinliıi yükseltir,
-gurup düıüncesi, bireyler arasında iliıkiler, karşılıklı olarak saygı kavramı gelişir,
-zevk alma duyusu gelişir; bu beyinden salgılanan hormonlar ile olur; endorfinler; aile ve mesleki kaygılardan kurtulmaya olanak sağlar.
Sporun zararları;
Sıklıkla, sporun sağlığı bozan bir çok faktörün kaynaİŞ olduıu unutulur. Sporun yararlarını bir tarafa koyarak, “hasta olmak istiyorsanız spor yapın” da diyebiliriz.
Yılda milyona yakın ölümün spordan kaynaklandİŞı tahmin edilir. Ölümler yalnızca, otomobil yarİŞçıları ya da alpinistler gibi üst düzey sporcuların ıaİŞrtıcı kazalarından kaynaklanmaz. Ölümlerin çoıu yetersiz hazırlanma yanlİŞlıklarından da kaynaklanır; güneı altında tenis oynamak, çok yoğun bir koıu sonrası ya da yüzerek gereıinden fazla kuvvetine güvenerek plajdan çok uzaklara açılma sonrası kramp girmesi nedeniyle boıulmaların görülmesi
Spora başlarken mutlaka çok dikkatli olunmalı ve hekimin öıütleri göz önüne alınmalıdır. Kırk yaşından sonra, sağlıklı olsanız bile, özellikle kardiyak yıkımlardan sakınmak için düzenli olarak hekim kontrolünden geçmek gerekir. Spora baılı kazalar ve sonuçlarını   4 guruba ayırabiliriz; kalp-damar bozuklukları, travmatik sorunlar, hareket sisteminde aşırı iilevsel sorunlar ve dopinge baılı sorunlar.
1. Hareket sistemi üzerine: hareket sisteminde görülen rahatsızlıklar çok fazladır fakat aİŞr bir sorun deıildirler. Önem derecesine göre sıralayacak olursak;
Kas tutuklukları; bu sonunlar, aşırı bir çalışma sonrası kaslarda biriken aşırı toksinlerin, özellikle laktik asitin birikmesinden kaynaklanır. Bu olay çalışmadan 24 saat sonra başlar ve 2-3 gün kadar sürebilir. Bu durum da çok su içmeli ve kaslara yumuıatıcı pomadlar sürülmelidir. Sauna ya da sıcak bir banyo iyi bir etki saılayabilir.
Kasılma; istemsiz kas kasılmalarıdır, refleks bir reaksiyondan, aşırı uzamadan ya da eklem travmasından kaynaklanırlar. Olayın durumuna göre kas üzerine buz ya da tersine, sıcak banyo ve masaj uygulanır.
Uzama; kas liflerinin gerilmesine neden olan, kasın elastikiyet sınırının aİŞlmasıdır. Bu durumda zorunlu olarak tüm masajlardan kaçınmak ve liflerin toparlanması için 10 gün beklemek gerekir.
Lif kopması; belirli sayıda kas liflerinin yırtılmasından kaynaklanır ve beraberinde kas düzeyinde bir iç kanama görülür. Masaj sakıncalıdır, iyileıme en az bir ay sürer.
Yırtık; kasın yırtılması çok aİŞr bir tablo oluıturur. Cerrahi bir giriıim gerektirir.
Tendinit; sporcularda sıklıkla görülür. Genellikle aıil tendonunda, pubisde, diz kapaİŞnda, uyluk addüktörlerinde ve dirsekte odaklanırlar (tenisçi dirseıi). Tendinitler bazen tüm sportif aktivitelerin bir süre kesilmesini zorunlu kılar.
2. Kalp-damar sistemi üzerine; kalbin, saygı gösterilmesi gereken sınırlarının bilinmesi gerekir. Bu tür riskler özellikle; uzun süreden beri spor yapmayan, hiçbir ön hazırlİŞı olmayan, akıam karar verip sabah başlayan, kırk yaş üzeri yetiıkinlerde ortaya çıkmaktadır.
Çok anlamlı bir örnek squaç’ tır ve görünmediıi kadar çok ıiddetli bir spordur. Tenis ve koıu da, özellikle güneı altında uygulandıkları zaman, bazen tehlikeli sporlar olarak ortaya çıkarlar.
Sigara içmek ya da önemli bir fizik aktiviteden sonra saunaya girmek gibi yanlİŞlardan da kaçınmak gerekir.
3.Doping;
Yıllardan beri doping sorunu kaygı verici boyutlara ulaımİŞtır, 1988’ de Seul Olimpiyatlarında Ben Johnson’ un altın madalyasının geri aalındİŞı hatıralardadır. Doping olarak kullanılan ürünlerin listesi hayli kabarıktır, özellikle yapay olarak performansta iyileıme saılayan anabolizanlar ön sırayı almaktadır. Bunlar çoıunlukla vitaminler gibi psikolojik etkiye sahiptirler. Üstelik, düıüncesizce bu riski göze alan sporcuların yaşam ve saılıkları için gerçek bir tehlike oluıtururlar.
Anabolizanlar; bunlar hormonlardır, erkek testosteronu olarak takdim edilirler. Yoıun bir antrenmanı uygulamak koıuluyla önemli ölçüde kas kitlesini artırırlar. Kaslarda kitle artİŞı görülse bile tendonların üzerine hiçbir etkileri yoktur, kasın kasılma kuvveti tarafından kopmalar olabilir.
Anabolizanlar bazen tehlikeli tendon kopuklarına yol açmaktadırlar. Bunun yanında, kadınlarda geri dönüıümü olmayan erkekleıme, seksüel yaşam bozuklukları, bazen kanser (özellikle prostat kanseri) gibi çok aİŞr tabloların kökenini oluıtururlar.
Amfetaminler; en çok bilinen ürünlerdir, uyarıcı ilaçlardır. Açlık duygusunu, özellikle yorgunluk hissini yatİŞtırırlar. YarİŞma esnasında öfori sağlarlar ve sporcu kendisini yenilmez hisseder. Fakat, uzun sürede önemli psikolojik bozukluklara yol açarlar, özellikle kişi sürekli olarak hallisünasyonlar ile karşı karşıya kalır.
Kortikoidler; strese karşı mücadeleye ve çabuk toparlanmaya olanak sağlarlar. Fakat, hormonal sistemi tamamen bozarlar, kas ve tendon düzeyinde aİŞr yaralanmalara yol açarlar, bazen diyabete neden olurlar ya da kullanımlarından uzun yılar sonra osteoporoza yol açarlar.
Kardiyak uyarıcılar; uzun zamandır, yarİŞma öncesi eritrosit enjeksiyonu, özellikle dayanıklılık sporlarında destekleyici rol oynadİŞı sanıldı. Oysa, bu doping tamamen etkisizdir ve günümüzde terk edilmiıtir. Kardiyak tonik olarak bilinen ünlü efedrin bir çok öksürük ıurubu ve burun damlası gibi ilaçlarda bulunur. Kafeinin aşırı tüketimi yasaktır, fakat yinede kontrole yakalanmamak için 6-8 fincan içilebilir.
Medikal kontrol; sportif bir aktiviteye başlamadan önce medikal bir kontrolün yapılması kaçınılmazdır. Bu kontrol özel bir merkezde yapılmalıdır. Bu kontrolün amacı, genel olarak bir sporu yapmaya ya da belli bir spor için olası yasaklı durumların varlİŞını saptamayı amaçlar. Bu durum EKG, kardiyak enzimler, röntgen ve hastanın muayenesi ile araıtırılır.
Kesin yasaklı durumlar;
-yeni geçirilmiı miyokard infarktüsü
-tipik göıüs aırısı
-konjenital kardiyopati (doğuıtan kalp hastalİŞı)
-kardiyomiyopati (kalp kasının kasılma özelliıinin azalması)
-akut perikardit (kalp zarının iltihabi hastalİŞı), miyokardit (kalp kasının iltihabi hastalİŞı),
-kalp ritim ve iletim bozuklukları
Göreceli yasaklı durumlar;
-miyokard infarktüsü; yeterli bir aradan sonra (en az 6 ay) ılımlı egzersizi engellemez, fakat yarİŞma yasaktır,
-kalp ritim bozuklukları (hastanın takibi gerekir),
-göıüs aırısı (EKG ve kardiyak enzimler normal, atipik göıüs aırısı olursa spor yapılabilir),
-orta derece arteriyel hipertansiyon (yüksek hipertansiyon yasak) ,
-tansiyonu düıük olanlar ya da efor testinde tansiyonu yükselmeyenler
Bu incelemelerden sonra, hekim size yapabileceıiniz sporu önerecektir. Mesela, kulak aırınız var ise suya dalmanız yasaklayacaktır.

Aerobi Egzersizinin Yararları
Diıer yararları yanında, en önemli yararları kalp-damar sistemi üzerinedir;
-duraıan bir yaşam sürenler, hareketli bir yaşam sürenlere göre 6 kez daha fazla kardiyak rikse sahiptirler,
-kan “kötü” kolesterol düzeyi azalır, “iyi” kolesterol düzeyi artar,
-vücut yaşı kontrol edilir (kuvvet antrenmanı ile birlikte aerobik egzersiz ve özel diyet vücut yaşını azaltır),
-vücudun direncini yorgunluıa ve fazla enerji gerektiren iilere karşı artar,
-kasların formu ve yaşsız vücut kitlesini artar,
-tansiyon düıer ve iyi bir uyku düzeni saılanır,
-vücudun genel direnci artar,
-kemik, tendon ve ligamentleri güçlenir,
-yüksek bir emosyonel denge ve pozitif görüı açısı oluıur.
Uzun süreli çalışmalar sonucunda, her 10 yılda bireyin genel form düzeyi % 8-9 oranında azalmakta olduıu gözlenmiıtir. Aktif insanlarda bu oran % 4’ tür. Antrenmanlı bireylerde düıüı oranı % 2’dir (veya daha az ). Fazla kilo ve beden yaşlarından sakınıldışında, dinçlikte azalma minimize olur. Dr. Paul Davis dinçlikteki azalmada en önemli faktörün vücuttaki yaş oranının yükselmesi olduıunu açıklar.
Kalp-damar sisteminin antrenmanı, maksimal kardiyak frekansın %60-90 arası, aerobi ortamdaki koıular ile saılanır, kuvvet antrenmanları ya da diıer anaerobik ortamdaki antrenmanların sisteme katkıları çok azdır ya da yoktur.

-ALINTI-

SAYGILARIMLA

MıLLı ANTRENÖR: SEFER GÜNEŞ

GSM: 0543 504 3454